Het begrip mindfullness is de afgelopen jaren uit de VS over komen waaien en maakt momenteel een stormachtige ontwikkeling door in ons land. Het gaat in oorsprong terug op boeddhistische meditatie, maar zonder enige vorm van religie daarin. Het uitgangspunt van mindfullness is dat we aanvaardende aandacht voor ons lichaam opbrengen. Het is daarmee recht tegenovergesteld aan mindlessness, waarbij we helemaal geen aandacht voor ons lichaam hebben.

Halfmindedness zou je nog kunnen definiëren als een bewustzijn van het lichaam dat niet aanvaardend is. Je bent je dan wel degelijk bewust van bijvoorbeeld je gedrag of je lichamelijke gevoelens, maar dan op beoordelende of veroordelende manier. En dat geeft nogal gauw aanleiding tot een stressreactie omdat je dan vooral aan het presteren bent en niet eenvoudig aan het zijn. Soms neemt deze halfmindedness zelfs ongewild zo’n vorm aan dat mensen die ervaren als constant topsport te leveren en ervaren pijnen of ongemak kunnen je het gevoel geven continu op een pijnbank te liggen.

Het enige waar het bij mindfullness om gaat, is het lichaam (en soms ook denkprocessen) te ervaren zoals het is, via alle bewuste zintuigen en te kijken of het er mag zijn in al zijn facetten. In de praktijk komt het er op neer dat lichamelijke gevoelens worden ervaren én aanvaard als onderdeel van dit ene moment. Zonder ze te verwerpen en zonder ze te koesteren. Aangename, neutrale en onaangename gevoelens zijn er altijd wel, maar zullen stuk voor stuk op enig moment ook weer verdwijnen. Het heeft dus geen zin om ons er aan te hechten of om ze weg te willen hebben.

Het blijkt voor de meeste mensen na enige oefening al heel goed mogelijk om ze eenvoudigweg tot het bewustzijn door te laten dringen, zonder er een (positief of negatief) oordeel aan te koppelen. Dus ‘gewoon’ op te merken wat er op dit ene moment in het lichaam te ervaren is en dat te accepteren.

Net als bij de eerder beschreven ontspanningsoefening kun je hierin een vaste route door het lichaam volgen. Of je kunt een vaste route in het opmerken van bepaalde zintuiglijke signalen volgen. Bijvoorbeeld eerst je ademhalingsbewegingen (van borst, buik en neus) opmerken (zoals ze vanzelf gaan: dus zonder in te grijpen), dan bewust te worden wat je allemaal ziet (met ogen open of dicht), vervolgens wat je allemaal hoort (geluiden in en buiten je lichaam), dan wat je ruikt (zonder of evt. met opsnuiven), dan wat je proeft (met al dan niet iets in je mond) en als laatste wat je allemaal voelt (zoals tintelen, kloppen, druk, warmte, kou, etc.) in je lichaam (met of zonder aanraking van buitenaf). Het puur en alleen opmerken van je gedachtenstroom kun je er eventueel nog aan toe voegen. Zolang je maar tot aanvaarding probeert te komen van de werkelijkheid van dit ene moment.

Meestal gaat deze oefening het makkelijkst in (op de rug) liggende positie, maar is ook zittend of staand te doen.

Van moeten naar mogen
Een belangrijk verschil tussen stress en eu-stress is dat bij de laatste het enthousiasme en de vrije wil op de voorgrond staan, terwijl bij het eerste het slachtofferschap centraal staat. Het lijkt vaak alsof we geen keuze hebben hierin: dat stress of enthousiasme ons alleen maar overkomen. Toch kunnen we in de praktijk heel wat meer kiezen dan we vaak denken. Het hangt er vaak alleen al vanaf hoe we een bepaalde opdracht formuleren. Moeten we hem doen, dan komt daar al gauw stress bij kijken. Gaan we op zoek naar een uitdaging in de opdracht, dan kunnen we er soms ook een mogen in vinden. En als iets mag dan zit er gevoelsmatig veel minder druk op en is de kans groter dat we het als een uitdaging zien en dat we er van alles in ontdekken dat aan ons voorbij ging toen we het nog als moeten zagen. Ook bij het doornemen van (deze) studiestof kan deze ‘mindshift’ verfrissend werken.

Als we er moeite mee hebben om deze gedachten-overgang te maken, dan kan het zijn dat we er bewust of onbewust baat bij hebben om ons slachtoffer te voelen en als zodanig te gedragen. Bijvoorbeeld om door het vermijden van eigen verantwoordelijkheid ‘kind’ te kunnen blijven (de school of de ouders zijn ongemerkt omgeruild voor de baas), om troostende aandacht van ons steunsysteem te krijgen (het is soms fijn je te laten verzorgen) of om andere verantwoordelijkheden van ons af te mogen houden (‘ik ben ziek van de werkstress en kan dus naast het werk geen andere taken op me nemen’).

Natuurlijk kan het ook zo zijn dat we daadwerkelijk (te) veel echt ‘moeten’ om alleen al te kunnen overleven. Toch is ook dan zinvol om bij elk besef van moeten, na te gaan of hierin ook een mogen schuil gaat. Zelfs als je naar het toilet moet, kun je dit benutten als een moment waarop je even aandacht aan jezelf mag schenken, terwijl als je moet slapen, je je over mag geven aan niets doen, dromen of ontspannen.

Plannen
Bij het voorkómen of in goede banen leiden van stress, kan een goede planning soms enorm helpen. Zeker als daarin voldoende ruimte wordt gemaakt voor (echte) rust en herstel dan kan op een dag heel veel werk worden verzet op een hoog niveau. Sterker nog, deze wordt in het algemeen juist hoger omdat door tijdige rust en ontspanning de aandacht en energie aan het eind van de dag nog steeds op een hoog niveau zullen zijn.

Maar hoe maak je nu een goede planning? Belangrijk is om duidelijk af te kaderen welke activiteiten prioriteit hebben en daarbij ook een aantal rust en herstelactiviteiten als prioriteit te benoemen. Maar in een goede planning horen ook ‘loze’ momenten, waarin plek is voor het onverwachte en voor spontane opwellingen. Een al te sterk met activiteiten gevulde agenda staat dit niet toe. Afturven van activiteiten (en ‘passiviteiten’) in een op papier gemaakte planning, kan inzichtgevend en motiverend werken, maar zou natuurlijk beter niet tot een omvangrijke administratieve rompslomp mogen leiden.

In elke planning is het belangrijk dat het uitvoeren van de planning zelf niet tot stress gaat leiden. Een geslaagde dag is er niet per se een van een 100% uitgevoerde agenda, maar meer een van een agenda waarin naar vermogen de belangrijkste zaken zijn verricht, waaronder ook de momenten van ontspanning en de ‘loze’ momenten vallen. Dus onder meer voldoende (aangename) lichaamsbeweging, (diepe) ontspanning, voldoende tijd en aandacht om te eten en plezier (lachen is gezond).

Doelen bijstellen
Wanneer we van onszelf eisen om 100% van onze planning voor elkaar te krijgen, hebben we grote kans om ofwel elke dag gefrustreerd af te ronden, dan wel elke dag gestrest door het leven te ‘moeten’ gaan. Als je last hebt van stress is het van belang om te weten hoeveel van je doelen of taken je normaal gesproken voor elkaar krijgt. Afhankelijk van jouw gangbare percentage heb je dan ofwel de keus om je met een lager percentage (bijv. 70 %) tevreden te stellen, dan wel om het aantal te realiseren doelen te verlagen. (De popgroep Doe Maar heeft hier een paar jaar geleden een liedje over gemaakt met de titel ‘Leven met een zeven’).

Tijd inruimen voor zorgen en piekeren
Voor sommigen zijn angsten en zorgen telkens terugkerende gedachten en gevoelens, die op de meest uiteenlopende momenten de kop op steken. Ze houden ons dan vaak af van wat we eigenlijk willen of moeten doen, zoals werken en slapen. De kop weer indrukken blijkt niet goed te werken. Ze komen dan in verhevigde maten terug. Wat wél goed blijkt te werken, is het bewust tijd er voor inruimen. We kiezen dan zelf een moment uit om bewust onze angsten, zorgen en piekergedachten aandacht te geven. Het is dan van nut om op het moment dat de zorgen opspelen, deze in een of twee kernwoorden te noteren. We stellen ze dan uit tot een tevoren ingepland moment. Steekt hetzelfde moment vaker de kop op dan kunnen we dat eenvoudig turven. We voorkomen hiermee dat we de hele dag door op heel ongelegen momenten veel tijd en energie aan piekeren besteden en zorgen er tegelijk voor dat we er bewust de nodige aandacht voor opbrengen, zodat we de problemen die we ervaren niet ontkennen of wegstoppen. Opvallend is overigens dat wanneer het piekerlijstje erbij wordt gepakt, veel van de eerder op de dag ervaren nare gevoelens op dat moment niet als zodanig naar boven komen. Daardoor slagen we er vaak in om de ‘problemen’ beter in perspectief te zien. Het mes snijdt daarmee aan twee kanten.

Aanvullende opmerking
Belangrijk voor alle oefeningen die helpen bij het omgaan of voorkómen van stress is dat het doen van de oefening voorop staat en het doel – bijvoorbeeld een diepe ontspanning – op de tweede plek komt. Dat voorkomt dat de oefening zelf een bron van stress wordt. Let hier vooral goed op wanneer je nogal perfectionistisch of detaillistisch van aard bent.

4 maart 2023

Mindfullness

[…]
4 maart 2023

Goede stress

[…]
4 maart 2023

De invloed van overlevingsstrategieën op de ademhaling

[…]
4 maart 2023

Ademruimtes

[…]
4 maart 2023

Ademhaling uitgelegd

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Hulpbron edelstenen & kristallen

[…]
4 maart 2023

Enkele oliën uitgelicht

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
4 maart 2023

Naar het werkboek

[…]
26 augustus 2022

Werken met de coachkaarten

[…]
26 augustus 2022

EE als zelfhulpmiddel

[…]
26 augustus 2022

Visualiseren

[…]
26 augustus 2022

Het gebruik van affirmaties

[…]
26 augustus 2022

De meridianen

[…]
26 augustus 2022

Fysieke reacties

[…]
26 augustus 2022

De invloed van emoties

[…]
26 augustus 2022

Emotioneel Evenwicht

[…]
26 augustus 2022

Vrij van ballast

[…]
26 augustus 2022

Kernverlangens

[…]
26 augustus 2022

De 12 basisbehoeften

[…]
26 augustus 2022

Hechting en binding in de relatie

[…]
26 augustus 2022

Systemische drijfveren

[…]
26 augustus 2022

Kernkwadrant

[…]
26 augustus 2022

Spiegelen, hoe het werkt

[…]
26 augustus 2022

Handvatten voor in de praktijk

[…]
26 augustus 2022

Hoe kun je effectief communiceren?

[…]
26 augustus 2022

Zichtbare en onzichtbare drijfveren

[…]
26 augustus 2022

Communicatie

[…]
26 augustus 2022

Hulpbron aromatherapie

[…]
26 augustus 2022

Mediteren

[…]
26 augustus 2022

Werken vanuit de ademhaling

[…]
26 augustus 2022

Videoles voeten

26 augustus 2022

Videoles benen

26 augustus 2022

Videoles bekken & heupen

26 augustus 2022

Videoles maag & darmen

26 augustus 2022

Videoles borstgebied & long

26 augustus 2022

Videoles nek & schouders

26 augustus 2022

Videoles hoofd

26 augustus 2022

Luister naar je lijf

[…]
26 augustus 2022

Stress

[…]
26 augustus 2022

Video – Holistisch werken

26 augustus 2022

De vier elementen

[…]
26 augustus 2022

Video – De vier niveaus van ervaren

26 augustus 2022

De verschillende niveaus van ervaren

[…]
26 augustus 2022

Holisme, de betekenis

[…]
26 augustus 2022

Begrijp wie je bent

[…]
26 augustus 2022

Herken je kernwaarden

[…]
26 augustus 2022

Wie je bent

[…]
26 augustus 2022

Gewoontepatronen begrijpen en veranderen

[…]
26 augustus 2022

Hoe herken je eigen gedrag?

[…]
26 augustus 2022

Comfortzone versus gedrag

[…]
26 augustus 2022

Het gedrag

[…]
26 augustus 2022

Destructieve gewoonten veranderen

[…]
9 juni 2021

Waarom veranderen zo lastig is

[…]